Flashcards Theorie-examen F-gassen in elektrische schakelapparatuur (SF6)

Het F-gassen persoonscertificaat voor werk aan stationaire elektrische schakelinrichtingen met F-gassen, volgens Uitvoeringsverordening (EU) 2025/627.

Je hebt het nodig voor installeren, onderhouden, repareren, service en buiten dienst stellen, en voor het terugwinnen van F-gassen uit de schakelinrichting. In Nederland staan de eisen in hoofdstuk 5 van BRL 200. IPLO noemt Bepect als examen-instelling.

Voorbeeld: Een monteur van een netbeheerder vult SF6 bij in een middenspanningsinstallatie. Daarvoor heeft hij het certificaat nodig.

Valkuil: A1 en A2 gelden voor koeling. Voor schakelinstallaties is er een eigen certificaat.

Bron: BRL 200 versie 2.0, Hoofdstuk 5, paragraaf 5.1 en 5.3

Sinds 1 januari 2026, voor primaire en secundaire distributie.

Daarna volgen hoogspanning tot en met 145 kV en 50 kA (2028), middenspanning boven 24 tot en met 52 kV (2030) en de zwaarste hoogspanning (2032). Het verbod gaat over nieuw in bedrijf stellen. Wie toch een nieuwe middenspanningsinstallatie tot 24 kV met een F-gas in bedrijf stelt, meldt dat volgens IPLO bij de ILT.

Voorbeeld: Een netbeheerder bouwt in 2027 een nieuw verdeelstation van 10 kV. Zonder uitzondering kiest hij apparatuur zonder F-gas.

Valkuil: Het verbod geldt niet voor installaties die al in bedrijf zijn.

Bron: IPLO, SF6 in midden- en hoogspanningsschakelinstallaties, Verboden per datum (artikel 13 Verordening (EU) 2024/573)

Alleen geregenereerd of gerecycled SF6. Nieuw SF6 mag dan niet meer voor onderhoud en service.

Volgens IPLO geldt een uitzondering als je kunt aantonen dat gerecycled of geregenereerd SF6 technisch niet bruikbaar of in een noodsituatie niet beschikbaar is. Daarom wordt terugwinnen en goed bewaren van SF6 steeds belangrijker.

Voorbeeld: In 2036 moet een compartiment worden bijgevuld. De monteur gebruikt geregenereerd SF6 van een erkende verwerker.

Valkuil: Het verbod van 2035 gaat over nieuw gas, niet over het gebruik van bestaande installaties.

Bron: IPLO, SF6 in midden- en hoogspanningsschakelinstallaties, Regel voor 2035

SF6 is een heel sterk broeikasgas. Volgens IPLO warmt SF6 dat ontsnapt het klimaat ongeveer 23.500 keer sterker op dan CO2.

SF6 breekt de ozonlaag niet af. Het probleem is het opwarmend effect. Daarom gelden er verboden voor nieuwe schakelapparatuur, regels voor lekcontrole en de plicht om het gas terug te winnen.

Voorbeeld: Een paar kilogram SF6 die weglekt, is al meer dan 100 ton CO2-equivalent.

Valkuil: SF6 is niet hetzelfde als CO2. Het warmt duizenden keren sterker op.

Bron: IPLO, SF6 in midden- en hoogspanningsschakelinstallaties, Klimaatopwarmend effect

SF6 isoleert de delen onder spanning en dooft de vlamboog die ontstaat als een schakelaar stroom onderbreekt.

BRL 200 spreekt van isolerende en vlamboogdovende gassen. Omdat SF6 goed isoleert, kunnen gasgeïsoleerde installaties compact zijn. Alternatieven zijn onder meer droge lucht en vacuümonderbrekers.

Voorbeeld: In een compacte middenspanningsinstallatie zit SF6 in een gesloten omhulling rond de schakelaars en de rails.

Valkuil: SF6 is in een schakelinstallatie geen koudemiddel. Het werkt als isolatie en om de boog te doven.

Bron: BRL 200 versie 2.0, Hoofdstuk 5, paragraaf 5.4, onderwerp 2 en 3

Eerst goed ventileren en het zuurstofgehalte meten voordat je naar binnen gaat.

SF6 is veel zwaarder dan lucht en zakt naar lage ruimten zoals kelders en kabelkanalen. Zuiver SF6 is niet giftig, maar het verdringt zuurstof. BRL 200 noemt de veilige hantering van de gassen als examenstof.

Voorbeeld: Bij een alarm in een station ga je niet direct de kabelkelder in. Je zet ventilatie aan en meet eerst het zuurstofgehalte.

Valkuil: Je ruikt SF6 niet. Vertrouw op ventilatie en een meting.

Bron: BRL 200 versie 2.0, Hoofdstuk 5, paragraaf 5.4, onderwerp 4

De exploitant. Hij laat het terugwinnen door natuurlijke personen met het juiste certificaat.

Het teruggewonnen gas wordt gerecycled, geregenereerd of vernietigd (artikel 8 van Verordening (EU) 2024/573). Opzettelijk laten ontsnappen is verboden als dat technisch niet nodig is (artikel 4 lid 1).

Voorbeeld: Een ringkabelunit wordt afgedankt. Voordat hij wordt afgevoerd, wint een gecertificeerde monteur het SF6 terug.

Valkuil: Een apparaat met SF6 erin afvoeren zonder het gas terug te winnen, is niet toegestaan.

Bron: Verordening (EU) 2024/573, Artikel 4 lid 1 en artikel 8

Bij minder dan 6 kg F-gas, met een druk- of dichtheidsbewaking met automatisch alarm, of met een getest lekpercentage onder 0,1 procent per jaar dat op het etiket staat.

Dit zijn uitzonderingen in artikel 5 van Verordening (EU) 2024/573 die alleen voor schakelapparatuur gelden. Zonder vrijstelling hangt de termijn af van het aantal ton CO2-equivalent, net als bij koeling.

Voorbeeld: Een schakelaar met 5 kg SF6 is ruim 100 ton CO2-equivalent, maar valt door de grens van 6 kg toch buiten de periodieke lekcontrole.

Valkuil: Reken niet alleen in ton CO2-equivalent. Bij schakelapparatuur telt ook de grens van 6 kg.

Bron: Verordening (EU) 2024/573, Artikel 5