Veilig werken met brandbare koudemiddelen zoals R-290 en R-32

Bijgewerkt op 27 oktober 2026

Brandbare koudemiddelen zoals R-290 (propaan) en R-32 vragen extra voorzorg, omdat een lek met een vonk tot brand of een explosie kan leiden. R-290 valt in veiligheidsklasse A3, hoog ontvlambaar. R-32 valt in klasse A2L, licht ontvlambaar. Voor werk aan installaties met koolwaterstoffen is sinds 29 september 2025 een persoonscertificaat nodig: A1, of A2 binnen de vullingsgrens.

Wat betekenen A1, A2L en A3?

De veiligheidsklasse van een koudemiddel heeft een letter en een cijfer. De letter gaat over giftigheid: A is laag, B is hoog. Het cijfer gaat over ontvlambaarheid: 1 is niet ontvlambaar, 2L licht, 2 matig en 3 hoog ontvlambaar.

CO2 valt onder categorie B en ammoniak onder categorie C. Koolwaterstoffen vallen onder A1 en A2, net als de F-gassen. Wat het verschil is, lees je in verschil F-gassen A1 en A2.

Waarom propaan en isobutaan?

Koolwaterstoffen hebben een zeer lage GWP en goede eigenschappen voor koeling: ze nemen per kilogram veel warmte op. Daardoor is een kleine vulling genoeg. Je vindt ze in koelkasten, koelmeubels en steeds meer warmtepompen. Het nadeel is de brandbaarheid. Daarom is de vulling per ruimte beperkt en zijn er extra eisen bij het werk.

Voor je begint aan een installatie met R-290

Maak eerst de werkplek veilig. Dit zijn de stappen die bij de examenstof horen (BRL 200, groep 12):

• Haal ontstekingsbronnen weg: geen open vuur, niet roken, geen gewone lampen of apparaten die kunnen vonken.
• Zorg voor goede ventilatie, zodat ontsnapt gas snel verdunt.
• Meet met een gasdetector die geschikt is voor koolwaterstoffen. Propaan is zwaarder dan lucht: meet laag bij de vloer.
• Zet de werkplek af met een waarschuwing.
• Leg een poeder- of CO2-blusser binnen handbereik.

Gereedschap en cilinders

Gebruik gereedschap dat geschikt is voor brandbare gassen: een vacuümpomp en terugwinapparaat zonder vonkende schakelaars, een geschikte lekzoeker en verlichting met een ATEX-markering. Laat de uitlaat van de vacuümpomp buiten uitkomen, op een plek zonder ontstekingsbronnen.

Cilinders met propaan hebben het pictogram met de vlam. Bewaar ze rechtop en op een goed geventileerde plek, niet in een kelder. Gebruik voor terugwinnen een cilinder die geschikt en gelabeld is voor brandbaar koudemiddel, en meng nooit met F-gassen.

Solderen aan een systeem met koolwaterstoffen

Een vlam bij een circuit met propaan is levensgevaarlijk. Verwijder eerst het koudemiddel volgens de regels. Spoel daarna door met droge stikstof en meet of het gasvrij is. Pas dan mag je solderen, met stikstof door de leiding tegen oxide. Na de reparatie doe je een drukproef met stikstof, vacumeer je en vul je precies op gewicht.

Ombouwen naar R-290?

Een installatie die gemaakt is voor bijvoorbeeld R-134a mag je niet zomaar met R-290 vullen. Elektrische onderdelen kunnen vonken, de vulling en de ruimte moeten passen en de veiligheidsklasse is anders. Alleen een installatie die voor een brandbaar koudemiddel is ontworpen en goedgekeurd, mag het bevatten.

En R-32?

R-32 is licht ontvlambaar (A2L) en zit in veel split-airco's en warmtepompen. Het is minder makkelijk te ontsteken dan propaan, maar het blijft brandbaar. Ook hier geldt: geen ontstekingsbronnen bij het werk, goed ventileren en geschikt gereedschap. R-32 is een HFK. Voor de lekcontrole reken je dus in ton CO2-equivalent (zie lekcontrole: hoe vaak?).

Op het theorie-examen A1 en A2 zit een aparte groep over koolwaterstoffen. Het is ook een van de onderwerpen die nieuw zijn voor monteurs met een oud certificaat. Lees meer in hercertificering F-gassen vóór 12 maart 2029.

Bronnen: BRL 200 versie 2.0, toetstermen 1.07, 1.08, 11.03 en groep 12 (iplo.nl); IPLO, eisen voor monteurs; Uitvoeringsverordening (EU) 2024/2215, artikel 3 (geraadpleegd oktober 2026). Volg bij werk altijd ook de voorschriften van de fabrikant en de geldende normen.

Gecontroleerd op 24 oktober 2026 tegen BRL 200 versie 2.0, schemabeheerder Rijkswaterstaat, Verordening 2024/573, Uitvoeringsverordening 2024/2215, IPLO, eisen natuurlijke personen, STEK, examenreglement 2026 en examenpagina's A1 en A2, PBNA, A1-examen F-gassen en koolwaterstoffen en CerVaKo, communicatiebrief F-gassencertificaten. Wat we elke maand controleren