Lekcontrole is het hart van de F-gassenverordening. Je moet weten wanneer een installatie gecontroleerd moet worden, hoe vaak, waar je zoekt en wat je daarna doet. In het examen reken je hier vaak eerst de ton CO2-equivalent uit en kies je dan de termijn.
Wanneer is lekcontrole verplicht?
De exploitant moet de installatie periodiek laten controleren als er 5 ton CO2-equivalent of meer aan HFK's in zit. Voor HFO's (bijlage II, deel 1) is de ondergrens 1 kg. Het gaat onder meer om koelapparatuur, klimaatregelingsapparatuur en warmtepompen.
Er zijn twee vrijstellingen voor hermetisch gesloten apparatuur met een label:
- minder dan 10 ton CO2-equivalent (of minder dan 2 kg HFO);
- in woongebouwen: minder dan 3 kg F-gassen.
Let op: de grens is in ton CO2-equivalent, niet in kilogram. Een airco met 7 kg R-32 (GWP 675) zit op 4,73 ton en valt er dus niet onder. Met 8 kg R-32 wel. Een kleine vulling met een hoge GWP kan er juist wel onder vallen: 3 kg R-404A is al 11,77 ton.
Hoe vaak?
De termijn hangt af van de hoeveelheid. Met een werkend lekdetectiesysteem mag de termijn twee keer zo lang.
| Hoeveelheid HFK | HFO | Zonder lekdetectie | Met lekdetectie |
|---|---|---|---|
| 5 tot 50 ton CO2-eq | 1 tot 10 kg | elke 12 maanden | elke 24 maanden |
| 50 tot 500 ton | 10 tot 100 kg | elke 6 maanden | elke 12 maanden |
| 500 ton of meer | 100 kg of meer | elke 3 maanden | elke 6 maanden |
Vanaf 500 ton CO2-equivalent (of 100 kg HFO) is een lekdetectiesysteem verplicht. Dat systeem waarschuwt de exploitant of het onderhoudsbedrijf bij een lek. Het moet zelf minimaal elke 12 maanden gecontroleerd worden. De verordening noemt het een gekalibreerd mechanisch, elektrisch of elektronisch toestel dat lekkage opspoort.
Zo pak je een rekenvraag aan
- Reken de ton CO2-equivalent uit: kg x GWP : 1000.
- Kijk in welke band je zit: onder 5, 5 tot 50, 50 tot 500 of 500 en meer.
- Kijk of er een lekdetectiesysteem is, en of het verplicht is.
Voorbeeld 1. 30 kg R-404A (GWP 3922): 30 x 3922 : 1000 = 117,66 ton. Dat is 50 tot 500 ton, zonder lekdetectie: elke 6 maanden. Met lekdetectie elke 12 maanden.
Voorbeeld 2. 130 kg R-404A: 509,86 ton. Lekdetectie is verplicht. Met dat systeem is de termijn 6 maanden.
Voorbeeld 3. 127 kg R-404A: 498,09 ton. Net onder 500, dus lekdetectie is niet verplicht. Zonder systeem: elke 6 maanden.
Voorbeeld 4. Vanaf hoeveel kg R-410A is lekdetectie verplicht? 500.000 : 2088 = 239,46 kg.
Mengsels met een HFO
Sommige mengsels bevatten een HFK en een HFO, zoals R-454B (68,9 procent R-32 en 31,1 procent R-1234yf). Dan reken je beide delen apart uit. Bij 33 kg R-454B is het HFO-deel 33 x 0,311 = 10,3 kg: elke 6 maanden. Het R-32-deel is 22,7 kg, dat is 15,3 ton: elke 12 maanden. De strengste termijn geldt, dus 6 maanden.
Waar lekt een installatie?
Voordat je begint, kijk je in het logboek. Daar zie je waar eerder lekken zaten en hoeveel er is bijgevuld. Die plekken controleer je extra goed.
- Losneembare verbindingen: fels- en flensverbindingen. Een slecht gemaakte of te vast aangedraaide fels kan scheuren.
- Schraderventielen: de kern kan lekken. De dop met afdichting is een tweede barrière. Een ontbrekende dop is een bekende oorzaak van kleine lekken.
- Afsluiters: langs de spindel en de pakking. Ook hier hoort de dop erop.
- Asafdichting van een open compressor.
- Trillingen: leidingen en capillairen die tegen een frame of andere leiding schuren, en soldeerverbindingen bij de compressor.
- Corrosie: bochten en lamellen van een condensor die buiten staat.
Een olievlek bij een verbinding is een belangrijke aanwijzing. Olie reist mee met het koudemiddel. Lekt er koudemiddel, dan komt er vaak ook wat olie mee naar buiten.
Hoe zoek je?
Een lekcontrole zonder het circuit te openen begint met kijken en voelen: olievlekken, beschadigingen, corrosie, losse doppen en schurende leidingen. Daarna volgen metingen.
| Methode | Wat doe je | Voorbeelden |
|---|---|---|
| Indirect | Je zoekt afwijkingen in metingen. Wijkt iets af, dan kan er een lek zijn. | druk, temperatuur, oververhitting, stroomopname, vloeistofniveau |
| Direct | Je zoekt de plek van het lek zelf. | elektronische lekzoeker, zeepoplossing, UV-contrastmiddel |
Tips voor de elektronische lekzoeker:
- Test hem eerst met een referentielek. Een lekzoeker die niet werkt, geeft schijnzekerheid.
- HFK-damp is zwaarder dan lucht en zakt. Beweeg de snuffelpunt langzaam, dicht bij en net onder de verbinding.
- Zet in een koelcel de ventilatoren uit. Luchtstroom verdunt het gas.
- Wijs de precieze plek aan met een zeepoplossing: daar zie je belletjes.
- UV-contrastmiddel alleen gebruiken als de fabrikant het toestaat.
Lek gevonden: en nu?
Een gevonden lek moet zonder onnodige vertraging gerepareerd worden. Na de reparatie volgt een hercontrole door een gecertificeerde persoon. Die doe je:
- op zijn vroegst na 24 uur bedrijf, en
- uiterlijk 1 maand na de reparatie.
Bij mobiele apparatuur, zoals de koeleenheid van een vrachtwagen, mag de hercontrole direct na de reparatie. Een drukproef met stikstof voor het vullen hoort er ook bij, maar vervangt de hercontrole niet.
Komt een lek steeds op dezelfde plek terug? Zoek dan de oorzaak: trillingen, verkeerde bevestiging, corrosie of een slechte verbinding.
Wie mag de lekcontrole doen?
Lekcontrole zonder het circuit te openen mag met A1, met A2 (binnen de vullingsgrens) en met E. Met alleen E open je het circuit niet: een monteur met E mag een lek dus niet repareren. Hij legt het vast en laat het repareren door iemand met A1 of A2.
In het logboek komen de datum en de uitkomst van elke lekcontrole, ook als er geen lek is. Is er wel een lek, dan ook waar het zat en hoe het is gerepareerd.